حسين مير حيدر

151

معارف گياهى ( فارسى )

مشخصات گياه ميزبان شكر تيغال خارشكرها به‌طور كلى گياهان خاردارى هستند كه گلهاى آنها به‌طور مجتمع به شكل گلوله كروى شكل در انتهاى ساقه ديده مىشود . برگهاى آن دراز و داراى بريدگى عميق ، نامنظم و دندانه‌دار است كه در انتهاى هر دانه خار ديده مىشود و رنگ برگ سبز روشن است . گياه خارشكر مولد شكر تيغال در اطراف تهران ، دامنه‌هاى البرز ، دماوند ، شيراز و نائين و در ميشوداغ و تبريز ، زنجناب و در غرب در دامنه‌هاى كوه پرّو و در گلپايگان ، تفرش ، اشترانكوه ، در شيراز و كرمان ديده مىشود ، در اروپا و آسيا و افريقا نيز انواع گياهان خارشكر انتشار دارند . مشخصات شكر تيغال پيله حشرهء Larinus كه پس از نيش زدن حشره روى گياه تشكيل مىشود سفيد مايل به زرد و جنس آن از گل سفيد « 1 » و شكل آن تخم‌مرغى و درازاى آن حدود 2 سانتىمتر است . پس از اينكه حشره پيله‌اى مانند پيلهء كرم ابريشم ايجاد كرد در داخل آن محبوس مىشود . در برخى موارد دورهء زندگى حشره تمام شده و از صورت لارو ( كرم ) به صورت حشره درمىآيد ، پيله را سوراخ مىكند خارج مىشود ، بنابراين در اغلب شكر تيغالها حشره در داخل آن نيست ولى در بعضى موارد نيز حشره داخل آن است . زمانى كه شكر تيغال كه همان پيله يا غلاف حشره است ، تازه باشد كمى شيرين است ، ولى وقتى كه كهنه شده باشد شيرينى آن خيلى كم مىشود و طعم نشاسته‌اى پيدا مىكند . معمولا لارو حشره را كه مولد اين پيله است به شيرازى تيغال و پيله را « شكر تيغال » مىنامند . خواص - كاربرد شكر تيغال از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى از نظر حرارت و برودت معتدل و رطوبت آن كمى بيشتر و با كمى لزجى مىباشد . اين ماده از زمان ابو على سينا شناخته شده بود و براى سرفه و دستگاه تنفس به عنوان داروى خيلى نافع تجويز مىشده است . مليّن سينه است و خشونت سينه را رفع مىكند . حدت اخلاط و سوزش

--> ( 1 ) . Craie